Lokalne dziedzictwo Radomia - gdzie szukać archiwalnych zdjęć, dokumentów i historii rodzinnych

Jak zacząć badanie historii rodziny i miejsca?

Lokalne dziedzictwo Radomia najłatwiej badać od domu do instytucji: najpierw fotografie i rozmowy, później Archiwum Państwowe w Radomiu, Szukaj w Archiwach oraz Polona. Profil radomskiego archiwum w 2026 roku prezentuje 1802 zespoły i ponad 1,3 mln skanów, lecz pojedynczy rekord katalogowy nie zawsze zawiera kopię dokumentu (źródło: Archiwa Państwowe, 2026).

Od czego zacząć historię rodzinną?

Zacznij od jednej osoby, jednego adresu i przedziału czasu, na przykład: „Jan Kowalski, ulica Żeromskiego w Radomiu, lata 1920-1945”. Tak ograniczone pytanie pozwala odróżnić poszukiwanie konkretnego dokumentu od bezładnego przeglądania tysięcy rekordów.

W mojej pracy redakcyjnej najlepsze tropy zwykle pojawiają się na odwrocie fotografii, w książeczkach wojskowych, świadectwach szkolnych, nekrologach i starych notesach adresowych. Relacja ustna pomaga wyznaczyć kierunek, ale sama nie potwierdza daty ani pokrewieństwa.

• Rozmowa rodzinna - zapisz imiona, przezwiska, zawody, adresy i nazwy parafii, pozostawiając informatorowi przestrzeń na niepewność.
• Fotografia - zanotuj właściciela odbitki, przypuszczalnego autora, miejsce wykonania oraz wszystkie napisy na rewersie.
• Dokument urzędowy - przepisz datę, nazwę wystawcy, numer sprawy i zachowane pieczęcie.
• Nekrolog - porównaj wymienione osoby z metryką, księgą cmentarną albo prasą lokalną.
• Adres - sprawdź, czy dawna nazwa ulicy odpowiada współczesnej lokalizacji w Radomiu.

Jak porządkować ustalenia?

Utwórz tabelę z pięcioma polami: osoba, data, miejsce, źródło i stopień pewności. Każdemu twierdzeniu przypisz oznaczenie „potwierdzone”, „prawdopodobne” albo „niezweryfikowane”. To prosta reguła, lecz skutecznie powstrzymuje rodzinne przypuszczenia przed zamianą w pozorne fakty.

Parafraza zasady badawczej: relacja ustna wskazuje trop, natomiast wiarygodne ustalenie wymaga porównania jej z dokumentem lub niezależnym źródłem. Archiwa Państwowe, materiały genealogiczne, dostęp 2026

Gdzie szukać dokumentów dotyczących Radomia?

Dokumentów dotyczących Radomia szukaj przede wszystkim w Archiwum Państwowym w Radomiu przy ul. Wernera 7 oraz w portalu Szukaj w Archiwach. Archiwum przechowuje materiały urzędowe, mapy, plany, fotografie i spuścizny prywatne, podczas gdy Urząd Stanu Cywilnego obsługuje akty pozostające w bieżącym zasobie USC.

Czym zajmuje się Archiwum Państwowe w Radomiu?

Archiwum Państwowe w Radomiu to instytucja gromadząca, zabezpieczająca i udostępniająca materiały archiwalne, charakteryzujące się ustalonym pochodzeniem, układem zespołowym i sygnaturami. Nie jest ono biblioteką ani muzeum, choć jego zasób może obejmować fotografie, plakaty, mapy oraz dokumenty rodzinne.

Profil jednostki w Szukaj w Archiwach podaje między innymi ponad 3700 map i planów z XIX i XX wieku oraz przeszło 30 zespołów stanowiących spuścizny rodzin i osób prywatnych związanych z regionem. To dobry punkt wyjścia dla badań nad parcelą, zakładem pracy albo konkretną rodziną.

• Akta miejskie - mogą dokumentować działalność magistratu, inwestycje, nieruchomości i sprawy mieszkańców.
• Mapy i plany - pomagają odtworzyć położenie domu, przebieg ulicy albo rozwój dzielnicy.
• Akta notarialne - mogą zawierać umowy, testamenty, inwentarze i informacje o majątku.
• Spuścizny prywatne - obejmują materiały przekazane przez rodziny oraz osoby związane z Radomiem.
• Fotografie i pocztówki - pokazują zabudowę, życie gospodarcze, wydarzenia i przemiany przestrzeni miejskiej.

Jak przygotować zapytanie archiwalne?

Podaj nazwę osoby lub instytucji, miejscowość, zakres lat i cel poszukiwań, a jeśli znasz rekord katalogowy, także nazwę zespołu oraz sygnaturę. Pytanie „proszę o wszystko o rodzinie Kowalskich” jest zbyt szerokie. Lepsze brzmi: „poszukuję aktu notarialnego dotyczącego Jana Kowalskiego, Radom, około 1928 roku”.

Przed wizytą sprawdź aktualny regulamin i godziny czytelni. Według strony archiwum informacje o zmianach publikuje się na bieżąco, a korzystanie z materiałów wymaga zgłoszenia użytkownika; dostępne są też rewersy i formularze zamówienia reprodukcji (źródło: Archiwum Państwowe w Radomiu, dane sprawdzone w lipcu 2026 roku).

Jak połączyć archiwum ze spacerem po mieście?

Zestaw plan posesji, fotografię elewacji i dawny adres ze współczesną mapą, a potem przejdź trasę w terenie. Taka metoda dobrze uzupełnia historię radomskiego Rynku i kamienic oraz pozwala dostrzec przebudowane oficyny, bramy i granice parceli niewidoczne na zwykłym zdjęciu.

Jak korzystać z serwisu Szukaj w Archiwach?

W Szukaj w Archiwach najpierw wyszukaj miejscowość lub instytucję, następnie zawęź wyniki do archiwum, zespołu, zakresu dat i materiałów ze skanami. Portal prezentuje opisy zasobu oraz kopie wybranych jednostek, lecz nie stanowi pełnej bazy wszystkich metryk, fotografii i dokumentów rodzinnych.

Jak wyszukiwać po nazwisku, miejscowości i zespole?

Rozpocznij od nazwy miejscowości, ponieważ nazwisko może nie występować w opisie jednostki, mimo że pojawia się wewnątrz dokumentu. Następnie sprawdź różne formy zapisu: Radom, powiat radomski, nazwę parafii, dawnego urzędu lub przedsiębiorstwa.

1. Zapytanie szerokie - wpisz „Radom”, aby rozpoznać typy zespołów i instytucje wytwarzające dokumentację.
2. Zakres czasu - ustaw lata odpowiadające życiu osoby lub działalności firmy.
3. Filtr archiwum - wybierz Archiwum Państwowe w Radomiu, jeśli interesuje cię zasób tej jednostki.
4. Poziom opisu - przejdź od zespołu przez serię do jednostki archiwalnej.
5. Sygnatura - zapisz ją razem z pełną nazwą zespołu, nie jako samotny numer.
6. Dostępność skanu - sprawdź miniatury, ale brak obrazu traktuj jako sygnał do kontaktu z archiwum.

Czy rekord online oznacza dostępny skan?

Nie, rekord może zawierać wyłącznie opis zespołu lub jednostki. Digitalizacja postępuje etapami, dlatego brak skanu nie oznacza braku dokumentu; materiał może być dostępny w czytelni albo podlegać ograniczeniom wynikającym ze stanu zachowania i przepisów (źródło: Szukaj w Archiwach, 2026).

Parafraza informacji portalu: opis archiwalny pomaga ustalić zespół, jednostkę i miejsce przechowywania, ale liczba kopii cyfrowych nie jest równa liczbie istniejących dokumentów. Archiwa Państwowe, Szukaj w Archiwach, 2026

Jak zapisywać wyniki kwerendy?

Zapisuj pełny tytuł rekordu, nazwę archiwum, nazwę zespołu, numer jednostki, sygnaturę i trwały adres strony. Zrzut ekranu bez metadanych szybko traci znaczenie. Po miesiącu trudno już ustalić, czy fotografia pochodziła z zespołu miejskiego, rodzinnego albumu czy kolekcji pocztówek.

Gdzie znaleźć stare fotografie, prasę i obiekty muzealne?

Archiwalne zdjęcia Radomia można odnaleźć w Polonie, bibliotekach cyfrowych, Szukaj w Archiwach i katalogach muzealnych. Każde z tych miejsc opisuje inny typ zbioru: Biblioteka Narodowa udostępnia druki i obiekty cyfrowe, archiwa zachowują kontekst dokumentacji, a muzeum interpretuje obiekty historyczne.

Czym Polona różni się od Szukaj w Archiwach?

Polona to biblioteka cyfrowa Biblioteki Narodowej, natomiast Szukaj w Archiwach jest portalem opisów i kopii materiałów archiwalnych. W Polonie częściej znajdziesz prasę, książki, pocztówki, druki ulotne i fotografie; w portalu archiwalnym kluczowe są zespoły, jednostki oraz sygnatury.

Jak szukać w dawnej prasie?

Wyszukaj nazwisko wraz z ulicą, zawodem lub nazwą przedsiębiorstwa, a następnie sprawdź kilka roczników. OCR myli litery, więc próbuj wariantów pisowni oraz krótszych rdzeni wyrazu. Reklama zakładu, nekrolog, wynik egzaminu i ogłoszenie sądowe mogą opisywać tę samą osobę z czterech perspektyw.

• Nekrolog - może ujawnić krewnych, zawód, cmentarz i organizacje uczestniczące w pogrzebie.
• Reklama - łączy nazwisko przedsiębiorcy z adresem, branżą i okresem działalności.
• Ogłoszenie urzędowe - może wskazać numer sprawy, nieruchomość albo zmianę własności.
• Relacja z wydarzenia - osadza osobę w działalności szkoły, stowarzyszenia lub parafii.
• Pocztówka - dokumentuje wygląd ulicy, Rynku i kamienic w określonym okresie.

Co może wnieść Muzeum im. Jacka Malczewskiego?

Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu może dostarczyć kontekstu przez zbiory historii, sztuki, archeologii, judaików, fotografii, pocztówek i archiwaliów. Zakres konkretnej kolekcji oraz możliwość wykonania reprodukcji trzeba potwierdzić bezpośrednio w instytucji.

Dobrym uzupełnieniem kwerendy jest Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu, a dla historii wsi i rodzin z regionu także Muzeum Wsi Radomskiej. Obiekty muzealne warto zestawiać z dokumentami, nie traktować ich jako zamiennika metryk.

Jak legalnie szukać metryk, akt USC i ksiąg parafialnych?

Metryki Radom należy wyszukiwać według daty zdarzenia, właściwości terytorialnej oraz rodzaju aktu. Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje przechowywanie w USC aktów urodzenia przez 100 lat, a aktów małżeństwa i zgonu przez 80 lat, liczonych od końca roku sporządzenia aktu, z ustawowymi wyjątkami (źródło: art. 28 ustawy).

Gdzie szukać aktu urodzenia przodka?

Najpierw ustal miejscowość, przybliżony rok oraz urząd lub parafię właściwą dla zdarzenia. Starszych aktów szukaj w odpowiednim archiwum państwowym, a młodszych w Urzędzie Stanu Cywilnego; księgi wyznaniowe mogą znajdować się także w parafii albo archiwum kościelnym.

1. Miejsce zdarzenia - ustal Radom lub konkretną miejscowość regionu, zamiast kierować się późniejszym adresem zamieszkania.
2. Rodzaj aktu - rozróżnij urodzenie, małżeństwo i zgon, ponieważ obowiązują odmienne okresy przechowywania.
3. Przybliżony rok - uwzględnij margines co najmniej dwóch lub trzech lat dla danych rodzinnych.
4. Właściwa instytucja - sprawdź USC, Archiwum Państwowe w Radomiu albo właściwą parafię.
5. Uprawnienie - przy wniosku do USC zweryfikuj, czy należysz do kręgu osób uprawnionych lub wykazujesz interes prawny.

Czy każdy może dostać odpis aktu z USC?

Nie, odpisu aktu pozostającego w USC nie wydaje się każdemu zainteresowanemu genealogią. Dostęp zależy między innymi od osoby wnioskującej, pokrewieństwa, pełnomocnictwa albo wykazanego interesu prawnego; aktualne wymagania trzeba sprawdzić w gov.pl lub właściwym urzędzie.

Jak interpretować okresy 100 i 80 lat?

Okres 100 lat dotyczy aktów urodzenia, a 80 lat aktów małżeństwa i zgonu, przy czym ustawa określa sposób liczenia oraz wyjątki dotyczące osób żyjących. Sam wiek dokumentu nie przesądza jeszcze, gdzie znajduje się konkretna księga ani czy można otrzymać żądaną kopię.

Treść nie zastępuje konsultacji z prawnikiem ani informacji właściwego urzędu. Przed złożeniem wniosku sprawdź aktualne zasady na gov.pl, w Urzędzie Stanu Cywilnego i Archiwach Państwowych. Historyczny Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych został zastąpiony przez Prezesa UODO, a zasady prywatności trzeba analizować także w świetle RODO.

Jak digitalizować i opisywać domowe pamiątki?

Digitalizację domowego archiwum zacznij od numeracji obiektów, skanowania bez poprawiania oryginału oraz zapisania dwóch kopii pliku. Dla fotografii i dokumentów tekstowych praktycznym punktem wyjścia jest skan 600 dpi do pliku TIFF jako kopii głównej oraz JPEG do codziennego przeglądania.

Jak skanować stare zdjęcia?

Najpierw oczyść szybę skanera i połóż fotografię bez dociskania delikatnej emulsji. Skanuj awers i rewers w kolorze, nawet gdy odbitka jest czarno-biała, ponieważ barwa papieru, pieczęć zakładu i ślady ołówka również niosą informacje.

1. Numer obiektu - nadaj fotografii identyfikator, na przykład RAD-KOW-0001, bez pisania po oryginale.
2. Skan główny - zachowaj obraz w rozdzielczości 600 dpi i bez automatycznego wyostrzania.
3. Rewers - zeskanuj podpisy, pieczęcie fotografa, dedykacje i ślady montażu.
4. Nazwa pliku - użyj schematu rok_miejsce_osoba_numer, pozostawiając „rok-nieznany”, gdy daty nie potwierdzono.
5. Kopia zapasowa - przechowuj dane na dwóch nośnikach, z czego jeden powinien znajdować się poza mieszkaniem.
6. Opis pochodzenia - zapisz, od kogo i kiedy otrzymano obiekt oraz kto rozpoznał osoby.

Jak przechowywać papierowe oryginały?

Umieść fotografie i dokumenty w bezkwasowych kopertach lub koszulkach bez PVC, z dala od światła, wilgoci i grzejników. Nie laminuj, nie używaj taśmy samoprzylepnej i nie zapisuj nazwisk długopisem na odbitce. Kopia cyfrowa ułatwia dostęp, ale nie zastępuje właściwej ochrony oryginału.

Jak cytować archiwalne zdjęcie?

Podaj autora, tytuł lub opis, datę, instytucję, kolekcję, sygnaturę oraz adres rekordu. Jeżeli autor albo rok pozostaje nieznany, napisz to wprost. Opis „zdjęcie z internetu” uniemożliwia czytelnikowi sprawdzenie źródła i osłabia wiarygodność całej historii.

Czy dokumenty rodzinne i stare fotografie można publikować?

To zależy od praw autorskich, licencji, treści dokumentu oraz prywatności przedstawionych osób. Posiadanie odbitki nie oznacza automatycznie posiadania praw do fotografii, dlatego przed publikacją trzeba ustalić autora, datę, warunki udostępnienia i ryzyko ujawnienia danych osób żyjących.

Czym różni się własność odbitki od praw autorskich?

Własność odbitki pozwala posiadać fizyczny egzemplarz, ale nie musi obejmować prawa do rozpowszechniania utworu. Fotograf lub jego następcy prawni mogą zachowywać prawa autorskie, a osobny problem stanowią wizerunek, korespondencja prywatna i dane osobowe.

• Autor fotografii - sprawdź podpis, pieczęć zakładu lub metadane rekordu instytucjonalnego.
• Licencja - przeczytaj warunki wykorzystania przypisane do konkretnego obiektu w Polonie lub katalogu muzeum.
• Wizerunek - oceń, czy przedstawiona osoba żyje i czy publikacja narusza jej prywatność.
• Dane wrażliwe - usuń współczesne adresy, numery dokumentów, podpisy i informacje zdrowotne.
• Kontekst publikacji - odróżnij rodzinny album dostępny dla bliskich od publicznego artykułu indeksowanego przez wyszukiwarki.

Jak przygotować bezpieczny podpis pod zdjęciem?

Podaj tylko informacje potwierdzone, a przypuszczenia oznacz słowami „prawdopodobnie” lub „według relacji rodzinnej”. Przykład: „Rynek w Radomiu, około 1935 roku; drugi od lewej prawdopodobnie Stanisław Nowak; identyfikacja na podstawie relacji Marii Nowak z 1998 roku”.

Czy materiały z Polony można kopiować bez sprawdzania rekordu?

Nie, warunki wykorzystania trzeba odczytać przy konkretnym obiekcie. Biblioteka Narodowa udostępnia materiały o różnym statusie prawnym, dlatego obecność skanu w Polonie nie jest samodzielną zgodą na każde użycie komercyjne lub redakcyjne (źródło: Biblioteka Narodowa, informacje i regulaminy Polony, dostęp 2026).

Jak zweryfikować rodzinną opowieść o Radomiu?

Weryfikację rodzinnej historii przeprowadź w trzech etapach: rozbij opowieść na pojedyncze twierdzenia, znajdź źródło najbliższe opisywanemu zdarzeniu i porównaj je z niezależnym materiałem. Data na metryce potwierdza zdarzenie, ale nie musi potwierdzać rodzinnej interpretacji jego przyczyn.

Jak odróżnić źródło pierwotne od relacji ustnej?

Źródło pierwotne powstało w czasie zdarzenia lub bezpośrednio w związku z nim, natomiast relacja ustna jest późniejszym świadectwem pamięci. Akt, list i fotografia też mogą zawierać błędy, dlatego liczy się autor, cel powstania, data oraz droga przechowywania materiału.

• Akt stanu cywilnego - potwierdza zapisane zdarzenie i dane, lecz wymaga uwzględnienia późniejszych adnotacji.
• Gazeta - pokazuje publiczny obraz wydarzenia, ale może powielać pomyłkę lub stronniczą ocenę.
• Fotografia - dokumentuje wygląd, nie zawsze zaś datę, miejsce i nazwiska osób.
• Relacja ustna - zachowuje rodzinny punkt widzenia, lecz z czasem łączy fakty z interpretacją.
• Opracowanie historyczne - porządkuje wiele źródeł, dlatego trzeba sprawdzić przypisy i zakres badania.

Jak sprawdzić opowieść o kamienicy lub zakładzie?

Zacznij od księgi adresowej albo reklamy prasowej, później porównaj plan posesji, akta miejskie i fotografie. W terenie sprawdź numerację oraz zachowane detale budynku. Pomocny będzie również tekst o zabytkach Radomia, ale ostateczne ustalenie powinno prowadzić do sygnatury lub publikacji źródłowej.

Ile niezależnych źródeł potrzeba?

Najbezpieczniej oprzeć ważne twierdzenie na dwóch niezależnych źródłach, z których przynajmniej jedno jest pierwotne. Nie jest to sztywna norma prawna. Jeśli zachował się tylko jeden dokument, opisz ograniczenie zamiast dopowiadać brakujące elementy historii.

Źródła i literatura

Poniższe źródła sprawdzono w lipcu 2026 roku. Godziny czytelni, procedury USC, cenniki reprodukcji i licencje obiektów mogą się zmieniać, dlatego przed wizytą lub publikacją należy ponownie otworzyć właściwą stronę instytucji i zweryfikować informacje przy konkretnym rekordzie.

Jakie źródła urzędowe wykorzystano?

Podstawę informacji o zasobie, udostępnianiu i metrykach stanowią serwisy instytucji publicznych oraz tekst ustawy. Portal nie zastępuje indywidualnej odpowiedzi archiwum, USC ani oceny prawnej konkretnej publikacji.

1. Archiwum Państwowe w Radomiu - oficjalny serwis, informacje dla użytkowników i kontakt, dostęp 2026.
2. Archiwum Państwowe w Radomiu - zasady udostępniania, regulamin czytelni i formularze, dostęp 2026.
3. Szukaj w Archiwach - profil Archiwum Państwowego w Radomiu, dane o zasobie i skanach, dostęp 2026.
4. Archiwa Państwowe - Genealogia, wskazówki dotyczące USC, archiwów i ksiąg metrykalnych, dostęp 2026.
5. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst ustawy, w szczególności art. 28.

Jakie źródła biblioteczne i muzealne sprawdzić?

Polona pomaga odnaleźć prasę, druki i fotografie, natomiast Muzeum im. Jacka Malczewskiego dostarcza kontekstu dla historii miasta i regionu. Przy reprodukcjach obowiązują warunki wskazane przez właściciela rekordu lub instytucję.

• Biblioteka Narodowa - Polona - katalog obiektów cyfrowych i metadane.
• Repozytorium cyfrowe Biblioteki Narodowej - regulaminy - zasady dotyczące usług i materiałów.
• Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu - informacje o wystawach, zbiorach i działalności.
• BIP Muzeum im. Jacka Malczewskiego - rejestry, dane instytucji i dokumenty organizacyjne.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie szukać archiwalnych zdjęć Radomia?

Zacznij od Polony, Szukaj w Archiwach, bibliotek cyfrowych oraz katalogów Muzeum im. Jacka Malczewskiego. Przy każdym obrazie zapisuj autora, datę, sygnaturę lub identyfikator, instytucję oraz warunki wykorzystania.

Czy wszystkie dokumenty z Radomia są online?

Nie, digitalizacja nie obejmuje całego zasobu. Katalog internetowy może jednak wskazać nazwę zespołu, jednostkę, sygnaturę i miejsce przechowywania materiału, który trzeba zamówić do czytelni.

Jak znaleźć akt urodzenia przodka?

Ustal miejscowość, przybliżony rok i urząd lub parafię właściwą dla urodzenia. Następnie sprawdź aktualne zasady w USC, Archiwach Państwowych i właściwym archiwum kościelnym, ponieważ miejsce przechowywania zależy od wieku oraz historii księgi.

Czy mogę opublikować stare rodzinne zdjęcie?

To zależy od praw autorskich, licencji i prywatności przedstawionych osób. Posiadanie odbitki nie przesądza o prawie do publikacji, więc ustal autora, datę, źródło oraz status prawny materiału.

Jak odróżnić fakt od rodzinnej legendy?

Rozbij opowieść na sprawdzalne twierdzenia i porównaj każde z co najmniej jednym źródłem pierwotnym lub wiarygodnym opracowaniem. W tekście oddziel fakty potwierdzone od hipotez i relacji rodzinnych.

Czy mogę samodzielnie fotografować dokumenty w archiwum?

To zależy od regulaminu czytelni, stanu materiału i ewentualnych ograniczeń dostępu. Przed wizytą sprawdź aktualne zasady Archiwum Państwowego w Radomiu oraz zapytaj, czy dla wybranej jednostki dopuszczono fotografowanie własnym urządzeniem.

Jak opisać osobę, której nie rozpoznaję na fotografii?

Nie zgaduj nazwiska. Zapisz cechy widoczne na zdjęciu, miejsce znalezienia odbitki i proponowaną identyfikację ze wskazaniem autora relacji, na przykład: „prawdopodobnie Antoni Nowak, rozpoznany przez wnuczkę w 2004 roku”.

Co zrobić, gdy dokument podaje inną datę niż rodzina?

Zachowaj obie informacje i sprawdź, czego dokładnie dotyczą: urodzenia, chrztu, sporządzenia aktu albo późniejszego odpisu. Rozbieżność jest wynikiem badania, a nie przeszkodą, którą należy ukryć.

Przeczytaj również

• Resursa Obywatelska w Radomiu - historia budynku, wystawy i zasady zwiedzania
• Radom przemysłowy - garbarnie, kolej i zakłady, które zmieniły miasto
• Radom w czasie II wojny światowej - miejsca pamięci i trasa historyczna

Więcej podobnych tematów znajdziesz w dziale Atrakcje.

Tomasz Kowalczyk

Regionalista i radomianin od urodzenia. Dokumentuje miasto i okolice - od Muzeum Wsi Radomskiej po Puszczę Kozienicką. W poradnikach stawia na konkret: jak dojechać, gdzie zaparkować, kiedy otwarte. Dane sprawdza osobiście i aktualizuje po każdym sezonie.